Gaziantep İli Pleistosen Dönem Yüzey Araştırması Projesi (GAYA), 2023 yılından itibaren T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı ile Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü’nün izinleri doğrultusunda, Gaziantep Üniversitesi (GAÜN) Arkeoloji Bölümü, Prehistorya Anabilim Dalı Başkanı Prof. Dr. İsmail Baykara başkanlığında yürütülmektedir.
GAYA Projesi’nin temel araştırma hedefleri; Pleistosen’den Holosen’e uzanan süreçte insanların göç yollarını ve yayılım rotalarını ortaya koymak, Anadolu’nun tarih boyunca göç dalgalarının merkezinde yer alan stratejik rolünü değerlendirmek ve bu bağlamda kültürel akışların kontrol noktası olarak Anadolu’nun konumunu tartışmaktır. Bu tarihsel çerçevede Gaziantep, Anadolu’ya gelen insanların buradan Avrupa ile Asya’ya yayılmadan önce ve sonra bir toplanma ve dağılma alanı oluşturan doğal bir güzergâh olarak ele alınmaktadır.
Proje kapsamında 2023 yılında Yavuzeli ve Araban ilçelerinde yüzey araştırmalarına başlanmış, bu çalışmalar sonucunda 27 lokalite (insan yerleşimi gösteren alan- Atölye alanı- Avlanma alanı- Yerleşim yeri) tespit edilmiştir. Ayrıca 121 alan incelenmiş, ancak bu alanlarda herhangi bir arkeolojik buluntuya rastlanmamıştır.
2024 yılında araştırmalar Şehitkamil ilçesinde sürdürülmüş; 9 lokalite belirlenmiş, 74 alan gezilmiş ve bu alanlarda arkeolojik buluntu saptanmamıştır. 2025 yılı çalışmalarında ise Nurdağı ve Şehitkamil ilçeleri araştırılmış ve toplam 36 lokalite tespit edilmiştir. Ayrıca 200 alan incelenmiş fakat buluntu tespit edilememiştir. Genel olarak tespit edilen alanlar Alt Paleolitik(MÖ 300 bin yıldan eski), Orta Paleolitik (MÖ 290-50 bin yıl arası) ve Üst Paleolitik (MÖ 60-20 bin yıl arası) ile Epipaleolitik (MÖ 24-12 bin yıl arası) ve Neolitik (MÖ 10 bin yıl) dönemlere ait buluntular ele geçmiştir. Bunun yanı sıra Holosen Dönem’e ait çok sayıda Roma mezarı, taş ocağı, saat kulesi, oda mezar ve sur duvarı da belirlenmiştir. Bu bulgular, Gaziantep’in kültürel çeşitliliğinin son derece geniş olduğunu ve bölgenin tarihöncesi kesintisiz bir yerleşim sürecine sahne olduğunu göstermektedir.
GAYA projesinin 2023-2025 yılları arasında gerçekleştirdiği sistemli yüzey araştırmaları sonucunda, Gaziantep sınırları içerisinde tarih öncesi döneme tarihlenen toplam 72 adet arkeolojik alan tespit edilmiştir. Bölgenin prehistorik yerleşim dokusunu ve insan hareketliliğini gözler önüne seren bu envanter; mağaralar, açık hava sitleri, kaya sığınakları ve taş alet üretim atölyelerinden oluşmaktadır.
2026 yılında ise Şehitkamil ve Nizip ilçesinde detaylı yüzey araştırmaları yapılacaktır. Proje, Gaziantep’in prehistorik geçmişinin araştırılması, belgelenmesi, korunması ve toplumla buluşturulmasını amaçlayan kapsamlı bir bilimsel çalışma niteliği taşımaktadır.